Klaar voor een stroompanne: generator, powerstation en veilig aansluiten

Een stroompanne duurt in Vlaanderen meestal niet lang, maar een storm, een defecte kabel of een grotere noodsituatie kan een straat of regio uren tot dagen zonder stroom zetten. De federale overheid vraagt gezinnen daarom om zich voor te bereiden. Een generator kan je woning warm houden en koelkast en internet laten draaien — maar verkeerd aangesloten is hij gevaarlijk voor jou en voor anderen. Zo bereid je je voor zolang er nog stroom is.

Begin met de vraag: wat moet er blijven werken?

Met de campagne Samen voorbereid raadt het Nationaal Crisiscentrum elk gezin aan om 72 uur (3 dagen) op zichzelf te kunnen rekenen, met een noodpakket met eten en water voor 3 dagen, een noodradio op batterijen, een zaklamp en je medicatie. Een stroombron is daar maar één onderdeel van, en niet elk toestel hoeft stroom te krijgen. Schrijf op wat bij jou thuis echt onmisbaar is:

• Warmte. Zonder stroom werken de regeling en de circulatiepomp van je gas-, mazout- of pelletketel niet — je woning koelt binnen een dag af en bij vorst kunnen leidingen bevriezen.
• Water. Gebruik je regenwater of grondwater met een pomp, dan valt die stil; een dompelpomp in de kelder ook.
• Eten. Een gesloten koelkast blijft ongeveer 4 uur koud, een volle diepvriezer zo'n dag.
• Communicatie en informatie. Gsm's, internet, een radio op batterijen — ook om BE-Alert en officiële berichten te volgen.
• Gezondheid. Gebruikt iemand een CPAP, zuurstofconcentrator of ander toestel, dan komt dat op de eerste plaats.

Zo'n lijst vraagt meestal 1–3 kW, niet de 10 kW die de hele woning kan trekken. Dat bepaalt alles: de grootte van de generator, de prijs en de hoeveelheid brandstof.

Generator, powerstation of hybride omvormer?

Voor de meeste woningen is het slimst om twee lagen te hebben: een klein powerstation voor gsm's, internet, licht en de koelkast in de eerste uren, en een generator voor een langere panne en de verwarming. Heb je al zonnepanelen, lees dan verderop over de hybride omvormer. Wat je toestellen verbruiken, zie je in ons overzicht verbruik van huishoudtoestellen.

Vermogen kiezen: bedrijfsvermogen en aanloopvermogen

Elk toestel heeft een bedrijfsvermogen — wat het verbruikt terwijl het draait. Maar toestellen met een motor — koelkast, pomp, wasmachine — trekken bij het aanslaan kort 3 tot 5 keer meer. De generator moet die aanlooppiek aankunnen, anders valt hij uit of komt de motor niet op toeren.

Voorbeeld: de regeling van een gasketel (100 W), circulatiepomp (50 W), koelkast (150 W), ledverlichting (60 W), internet en gsm's (45 W) verbruiken samen ~405 W. Slaat de compressor van de koelkast aan, dan is kort ~1.050 W nodig. Komt er een waterpomp bij (1.000 W, bij het aanslaan tot 3.000 W), dan heb je al een generator van 3,5 kW nodig.

Vuistregel: het continue vermogen van de generator moet ~25 % hoger zijn dan wat er tegelijk aanstaat. En zet grote verbruikers — waterkoker, boiler, kookplaat — niet tegelijk aan: dan volstaat een veel kleinere generator. Dit alles rekent de calculator automatisch voor je uit.

Inverter of gewone generator?

Een invertergenerator maakt de wisselspanning elektronisch, waardoor die zuiver is (harmonische vervorming THD meestal < 3 %). Hij is geschikt voor ketelregelingen, computers en medische toestellen, en bij een lage belasting vertraagt de motor — stiller en zuiniger.

Een open generator (klassiek model) draait altijd 3.000 toeren per minuut, is goedkoper per kilowatt maar luider. Kies je zo'n model, let dan op AVR (automatische spanningsregeling) en THD < 5 %. Voor een zware driefasige behoefte kiezen mensen vaak een vast opgestelde dieselgenerator.

Brandstof: benzine is het makkelijkst te krijgen, maar veroudert snel. Diesel is zuiniger en veiliger te bewaren, maar dieselgeneratoren zijn duurder en zwaarder. Gas (propaan of LPG in flessen) bederft niet en kun je jaren bewaren — een dual-fuelmodel (benzine + gas) is een goed compromis.

Veilig aansluiten: wat Fluvius zegt

De belangrijkste regel: steek een generator nooit in een stopcontact van je woning met een kabel met twee stekkers. De spanning gaat via de elektriciteitskast terug het net op en de transformator in de straat maakt er duizenden volts van — levensgevaarlijk voor technici die de panne herstellen. En als de stroom terugkomt, brandt je generator door.

Fluvius geeft enkele duidelijke richtlijnen: zet de generator op een goed verluchte plaats, bij voorkeur buiten; zet eerst de hoofdschakelaar van je elektrische installatie af, zodat je van het distributienet losgekoppeld bent; en sluit niet je hele installatie aan, maar alleen de toestellen die je echt nodig hebt. Wil je meerdere kringen voeden via je elektriciteitskast, laat dan een elektricien een omschakelaar (net – 0 – generator) plaatsen: elke belangrijke wijziging van je installatie moet volgens het AREI gebeuren. Generatoren die parallel met het net kunnen werken, moet je verplicht melden bij de netbeheerder (voorschrift C10/11). Bron: Fluvius.

De omschakelaar kan de hele woning omvatten of alleen een aparte kring met de belangrijkste toestellen (ketel, koelkast, licht). Dat laatste is goedkoper en werkt met een kleinere generator. Heb je geen omschakelaar, sluit toestellen dan rechtstreeks aan op de stopcontacten van de generator met een verlengkabel voor buiten (minstens 3G2,5 mm²). Deel de stroom van je generator ook niet via kabels met de buren.

Verwarmingsketels zijn extra gevoelig: veel ketels starten niet als fase en nul in de stekker verwisseld zijn of als er geen aarding is. Nog een reden om de aansluiting aan een elektricien over te laten en vooraf te testen.

Waarom je zonnepanelen je niet redden bij een stroompanne

Voor veel mensen met zonnepanelen een verrassing: een gewone omvormer schakelt bij uitval van het net binnen een fractie van een seconde uit — een verplichte beveiliging zodat er geen spanning op het net komt. Dus zelfs op een zonnige dag voeden je panelen zonder net je woning niet. Fluvius waarschuwt bovendien om je installatie tijdens een panne niet tegelijk door een generator en je zonnepanelen te laten voeden.

Wil je zonnestroom tijdens een panne, dan heb je een hybride omvormer met batterij en een noodstroomuitgang (EPS / back-up) nodig, waarop de belangrijkste kringen zijn aangesloten. Sommige hybride omvormers kun je ook met een generator combineren. Overweeg je een thuisbatterij, neem dit dan meteen mee in je keuze.

Brandstof: hoeveel, waar en hoe bewaren

Een typische invertergenerator van 3 kW met een gemiddelde belasting van ~1 kW verbruikt ongeveer 0,8–0,9 liter benzine per uur. Laat je hem in blokken van 3–4 uur draaien (genoeg voor koelkast en ketel), dan gaat er ~10 liter per dag doorheen, in 72 uur ~30 liter.

Hoeveel brandstof je thuis mag bewaren, hangt af van de regels voor brandveiligheid en je gemeente. Vraag het na bij je brandweerzone of gemeente voor je een grotere voorraad aanlegt, en bewaar brandstof alleen in goedgekeurde, goed afsluitbare jerrycans, buiten de woonruimte en weg van warmtebronnen.

• Benzine zonder toevoegingen blijft 3–6 maanden goed, met stabilisator tot een jaar.
• Ververs je voorraad: giet hem om de paar maanden in de wagen en koop verse.
• Voor lange opslag is gas het handigst: gasflessen bederven niet.
• Tank nooit een hete generator bij — laat hem eerst afkoelen.

Koolmonoxide: het onzichtbare gevaar

Elk jaar raken mensen vergiftigd door de uitlaatgassen van een generator, omdat ze hem in de garage of bij een open raam laten draaien. Koolmonoxide (CO) is kleur- en geurloos. De eerste klachten — hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid — lijken op vermoeidheid.

• Gebruik de generator alleen buiten, minstens 6 meter van ramen, deuren en verluchtingsopeningen.
• Richt de uitlaat weg van de woning.
• Bescherm hem tegen regen met een afdakje, maar niet in een afgesloten ruimte.
• Hang in huis een CO-melder op batterijen — die kost maar enkele tientallen euro.

Onderhoud: zodat hij start als het nodig is

Het meest voorkomende probleem: een generator die een jaar stilstond en niet meer start. Laat hem elke maand 15–30 minuten met belasting draaien (bijvoorbeeld met een verwarmingstoestel eraan), controleer de olie, en vervang bij het begin van het seizoen zo nodig de bougie en de luchtfilter. Gebruik je hem lang niet, laat de carburator dan leeglopen of gebruik een stabilisator.

Laat het hele gezin zien hoe je de generator start en de woning omschakelt — de stroom valt vaak uit net als degene die het weet niet thuis is.

Checklist

• Lijst met onmisbare toestellen en hun vermogen gemaakt.
• Generator of powerstation gekozen op basis van het aanloopvermogen.
• Omschakelaar geplaatst door een elektricien volgens het AREI (of verlengkabels voor buiten klaarliggen).
• In huis: CO-melder en brandblusser.
• Noodpakket voor 72 uur klaar, brandstofvoorraad veilig bewaard en regelmatig ververst.
• Generator de afgelopen maand getest met echte belasting.
• Powerbanks opgeladen, radio op batterijen, zaklampen.
• Alle gezinsleden weten hoe alles aangaat.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Fluvius: veelgestelde vragen over energieschaarste (generatoren)
• Nationaal Crisiscentrum: Samen voorbereid op elke noodsituatie
• BRAFCO: huidige maximumprijzen brandstoffen
• CDC: koolmonoxidevergiftiging voorkomen

Meer artikels