Voorbereid op stroomuitval: aggregaat, powerstation en veilig aansluiten

Stroomuitval is in Nederland zeldzaam, maar niet onmogelijk: een storm, een kabelbreuk of een groter incident kan een wijk of regio uren tot dagen zonder stroom zetten. De overheid vraagt huishoudens daarom om zich voor te bereiden. Een aggregaat kan je huis warm houden en koelkast en internet laten draaien — maar verkeerd aangesloten is het gevaarlijk voor jou en voor anderen. Zo bereid je je voor zolang de stroom er nog is.

Begin met de vraag: wat moet er blijven werken?

De campagne Denk vooruit van de Rijksoverheid vraagt elk huishouden om zich voor te bereiden op minstens 72 uur zonder stroom, water of internet. Een stroombron is daar maar één onderdeel van, en niet elk apparaat hoeft stroom te krijgen. Schrijf op wat bij jou thuis echt onmisbaar is:

• Warmte. Zonder stroom werken de regeling en de circulatiepomp van je cv-ketel niet — je huis koelt binnen een dag af en bij vorst kunnen leidingen bevriezen.
• Water. Heb je een eigen bron of hydrofoor, dan heb je zonder stroom geen water; een dompelpomp in kelder of kruipruimte valt stil.
• Eten. Een gesloten koelkast blijft ongeveer 4 uur koud, een volle vriezer zo'n dag.
• Communicatie en informatie. Telefoons, internet, een radio op batterijen.
• Gezondheid. Gebruikt iemand een CPAP, zuurstofconcentrator of ander apparaat, dan komt dat op de eerste plaats.

Zo'n lijst vraagt meestal 1–3 kW, niet de 10 kW die het hele huis kan trekken. Dat bepaalt alles: de grootte van het aggregaat, de prijs en de hoeveelheid brandstof.

Aggregaat, powerstation of hybride omvormer?

Voor de meeste huizen is het slimst om twee lagen te hebben: een klein powerstation voor telefoons, internet, licht en de koelkast in de eerste uren, en een aggregaat voor een langere uitval en de verwarming. Heb je al zonnepanelen, lees dan verderop over de hybride omvormer. Wat je apparaten verbruiken, zie je in ons overzicht stroomverbruik van apparaten.

Vermogen kiezen: bedrijfsvermogen en aanloopvermogen

Elk apparaat heeft een bedrijfsvermogen — wat het verbruikt terwijl het draait. Maar apparaten met een motor — koelkast, pomp, wasmachine — trekken bij het aanslaan kort 3 tot 5 keer meer. Het aggregaat moet die aanlooppiek aankunnen, anders slaat het af of komt de motor niet op toeren.

Voorbeeld: de regeling van een cv-ketel (100 W), circulatiepomp (50 W), koelkast (150 W), ledverlichting (60 W), internet en telefoons (45 W) verbruiken samen ~405 W. Slaat de compressor van de koelkast aan, dan is kort ~1.050 W nodig. Komt er een bronpomp bij (1.000 W, bij het aanslaan tot 3.000 W), dan heb je al een aggregaat van 3,5 kW nodig.

Vuistregel: het continue vermogen van het aggregaat moet ~25 % hoger zijn dan wat er tegelijk aanstaat. En zet grote verbruikers — waterkoker, boiler, kookplaat — niet tegelijk aan: dan volstaat een veel kleiner aggregaat. Dit alles rekent de calculator automatisch voor je uit.

Inverter of gewoon aggregaat?

Een inverter-aggregaat maakt de wisselspanning elektronisch, waardoor die zuiver is (harmonische vervorming THD meestal < 3 %). Het is geschikt voor ketelregelingen, computers en medische apparaten, en bij een lage belasting toert de motor terug — stiller en zuiniger.

Een open aggregaat (klassiek model) draait altijd 3.000 toeren per minuut, is goedkoper per kilowatt maar luider. Kies je zo'n model, let dan op AVR (automatische spanningsregeling) en THD < 5 %. Voor een zware driefase-behoefte kiezen mensen vaak een vast opgesteld diesel-aggregaat.

Brandstof: benzine is het makkelijkst te krijgen, maar veroudert snel. Diesel is zuiniger en veiliger op te slaan, maar diesel-aggregaten zijn duurder en zwaarder. Gas (propaan of LPG in flessen) bederft niet en kun je jaren bewaren — een dual-fuel-model (benzine + gas) is een goed compromis.

Veilig aansluiten: nooit via het stopcontact

De belangrijkste regel: steek een aggregaat nooit in een stopcontact van je huis met een kabel met twee stekkers. De spanning gaat via de meterkast terug het net op en de transformator in de wijk maakt er duizenden volts van — levensgevaarlijk voor monteurs die de storing verhelpen. En als de stroom terugkomt, brandt je aggregaat door.

Wil je het aggregaat op je huisinstallatie aansluiten, laat dan een erkend installateur een vaste aansluiting met omschakelaar (net – 0 – aggregaat) in de meterkast plaatsen, volgens de installatienorm NEN 1010. De omschakelaar zorgt ervoor dat je installatie nooit tegelijk met het net en het aggregaat verbonden is. Deel de stroom van je aggregaat ook niet via kabels met de buren.

De omschakelaar kan het hele huis omvatten of alleen een aparte groep met de belangrijkste stroomkringen (ketel, koelkast, licht). Dat laatste is goedkoper en werkt met een kleiner aggregaat. Heb je geen omschakelaar, sluit apparaten dan direct aan op de stopcontacten van het aggregaat met een verlengkabel voor buiten (minstens 3×2,5 mm²).

Cv-ketels zijn extra gevoelig: veel ketels slaan niet aan als fase en nul in de stekker verwisseld zijn of als er geen aarde is. Nog een reden om de aansluiting aan een installateur over te laten en vooraf te testen.

Waarom je zonnepanelen je niet redden bij stroomuitval

Voor veel mensen met zonnepanelen een verrassing: een gewone omvormer schakelt bij uitval van het net binnen een fractie van een seconde uit — een verplichte beveiliging zodat er geen spanning op het net komt. Dus zelfs op een zonnige dag voeden je panelen zonder net je huis niet.

Daarvoor heb je een hybride omvormer met accu en een noodstroomuitgang (EPS / back-up) nodig, waarop de belangrijkste groepen zijn aangesloten. Sommige hybride omvormers kun je ook met een aggregaat combineren. Overweeg je een thuisbatterij, neem dit dan meteen mee in je keuze.

Brandstof: hoeveel, waar en hoe bewaren

Een typisch inverter-aggregaat van 3 kW met een gemiddelde belasting van ~1 kW verbruikt ongeveer 0,8–0,9 liter benzine per uur. Laat je het in blokken van 3–4 uur draaien (genoeg voor koelkast en ketel), dan gaat er ~10 liter per dag doorheen, in 72 uur ~30 liter.

Opslaglimiet: volgens de brandweer mag je als particulier maximaal 25 liter benzine in huis of in een gewone garage bewaren, en alleen in goedgekeurde, goed afsluitbare jerrycans. Voor meer gelden strenge eisen. Houd er dus rekening mee dat 72 uur op benzine al boven die grens kan uitkomen — kies dan voor minder draaiuren, gas of een zuiniger model.

• Benzine zonder toevoegingen blijft 3–6 maanden goed, met stabilisator tot een jaar.
• Ververs je voorraad: tank hem om de paar maanden in de auto en koop verse.
• Voor lange opslag is gas het handigst: gasflessen bederven niet.
• Tank nooit een heet aggregaat bij — laat het eerst afkoelen.

Koolmonoxide: het onzichtbare gevaar

Elk jaar raken mensen vergiftigd door de uitlaatgassen van een aggregaat, omdat ze het in de garage of bij een open raam laten draaien. Koolmonoxide (CO) is kleur- en geurloos. De eerste klachten — hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid — lijken op vermoeidheid.

• Gebruik het aggregaat alleen buiten, minstens 6 meter van ramen, deuren en ventilatieroosters.
• Richt de uitlaat van het huis af.
• Bescherm het tegen regen met een afdakje, maar niet in een afgesloten ruimte.
• Hang in huis een CO-melder op batterijen — die kost maar een paar tientjes.

Onderhoud: zodat hij start als het nodig is

Het meest voorkomende probleem: een aggregaat dat een jaar stilstond en niet meer start. Laat het elke maand 15–30 minuten met belasting draaien (bijvoorbeeld met een kachel eraan), controleer de olie, en vervang aan het begin van het seizoen zo nodig de bougie en het luchtfilter. Gebruik je het lang niet, laat de carburateur dan leeglopen of gebruik een stabilisator.

Laat het hele gezin zien hoe je het aggregaat start en het huis omschakelt — de stroom valt vaak uit net als degene die het weet niet thuis is.

Checklist

• Lijst met onmisbare apparaten en hun vermogen gemaakt.
• Aggregaat of powerstation gekozen op basis van het aanloopvermogen.
• Omschakelaar geplaatst door een installateur (of verlengkabels voor buiten klaarliggen).
• In huis: CO-melder en brandblusser.
• Brandstofvoorraad volgens de regels bewaard en regelmatig ververst.
• Aggregaat de afgelopen maand getest met echte belasting.
• Powerbanks opgeladen, radio op batterijen, zaklampen.
• Alle gezinsleden weten hoe alles aangaat.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Denk vooruit — voorbereid op 72 uur zonder stroom (Rijksoverheid)
• Radar (AVROTROS): hoeveel brandstof mag je thuis bewaren
• CBS: pompprijzen motorbrandstoffen
• CDC: koolmonoxidevergiftiging voorkomen

Meer artikelen